Nhìn lại quá trình đưa công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo cử nhân ngành thông tin – thư viện ở trường đại học văn hoá Hà Nội

Tóm tắt Nhìn lại quá trình đưa công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo cử nhân ngành thông tin – thư viện ở trường đại học văn hoá Hà Nội: ... Như vậy việc đưa nội dung công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo ngành TT-TV là một yêu cầu xuất phát từ thực tiễn khách quan, là một yếu tố góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, là một đòi hỏi tất yếu để công tác đào tạo có thể đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực ...g nghệ thông tin, cụ thể là: - Các môn mới thuộc lĩnh vực thông tin học: Thông tin học đại cương, Mô tả nội dung tài liệu, Lưu trữ thông tin, Tìm tin và Phổ biến thông tin. - Các môn tin học cơ sở: Tin học văn phòng, Hệ quản trị CSDL Foxpro. - Các môn tin học chuyên ngành: Tin học tư liệu, P... một bước phát triển về chất trong trong sự nghiệp đào tạo của khoa Thư viện từ khi thành lập đến thời điểm lúc bấy giờ. Chương trình này không chỉ nhằm đào tạo cán bộ thư viện, mà còn đạt tới mục tiêu đào tạo cán bộ thư viên có khả năng làm việc tại các trung tâm thông tin tư liệu và có khả...

pdf7 trang | Chia sẻ: havih72 | Ngày: 13/09/2021 | Lượt xem: 17 | Lượt tải: 0download
Nội dung tài liệu Nhìn lại quá trình đưa công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo cử nhân ngành thông tin – thư viện ở trường đại học văn hoá Hà Nội, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
NHÌN LẠI QUÁ TRÌNH ĐƯA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀO 
CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CỬ NHÂN NGÀNH THÔNG TIN – 
THƯ VIỆN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI. 
ĐOÀN PHAN TÂN 
Tóm tắt 
Bài viết điểm qua quá trình đưa nội dung công nghệ thông tin vào 
chương trình đào tạo cử nhân ngành thông tin - thư viện ở khoa Thư viện – 
Thông tin, trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Từ giai đoạn khởi đầu (những 
năm 1990) với chương trình Tin học cơ sở đến giai đoạn triển khai và hoàn 
thiện dần các chương trình tin học chuyên ngành. Bài viết cũng đề cập tới 
những vấn đề về đầu tư xây dựng cở vật chất, trang thiết bị, bồi dưỡng xây 
dựng đội ngũ giảng viên, và những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện và cập 
nhật, nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo về công nghệ thông tin cho 
cán bộ thông tin - thư viện, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. 
Sự phát triển nhanh đến chóng mặt của khoa học và công nghệ, đặc biệt là 
của công nghệ thông tin và truyền thông, đã có những tác động mạnh mẽ 
đến sự phát triển của kinh tế xã hội nói chung và hoạt động giáo dục và đào 
tạo nói riêng, trong đó có hoạt động đào tạo cán bộ ngành Thông tin - Thư 
viện (TT-TV) ở Trường Đại học Văn hoá Hà Nội. 
Ngày nay hoạt động Thư viện – Thông tin đang đứng trước những cơ 
hội và thách thức sau đây: 
- Lượng kiến thức ghi lại dưới hình thức in ấn truyền thống và bằng các 
phương tiện khác ngày càng gia tăng. Xuất hiện nhiều loại hình tài liệu mới: 
CD-ROM, cơ sở dữ liệu online, nguồn thông tin trên mạng, sách báo điện tử 
(e-book, e-journal), thông tin đa phương tiện,... Khối lượng thông tin tư liệu 
đó tăng nhanh đến mức nếu như không có các phương tiện kỹ thuật và 
phương pháp xử lý thông tin hiện đại thì không thể nào kiểm soát và sử dụng 
nổi dòng thông tin và tư liệu khổng lồ hiện có. 
- Nhờ công nghệ thông tin và truyền thông, tốc độ xử lý thông tin ngày 
càng nhanh, khả năng truy nhập tới các nguồn thông tin ngày càng mở rộng 
và nhu cầu hợp tác trong môi trường thông tin ngày càng phát triển. Công 
nghệ thông tin đang thực sự mở rộng bốn bức tường của các thư viện truyền 
thống. 
- Các ứng dụng của Internet ngày càng phát triển và trở nên phổ cập 
đang mở rộng khả năng tiếp thu tri thức và hưởng thụ văn hoá, nâng cao chất 
lượng dịch vụ xã hội đối với mọi người, làm thay đổi mạnh mẽ phương thức 
giao tiếp, lề lối làm việc của con người. 
Tất cả các yếu tố trên đòi hỏi hoạt động TT-TV ngày nay phải ứng 
dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và truyền thông trong việc xây dựng các 
hệ thống thông tin tự dộng hoá, các thư viện điện tử, thư viện số nhằm mở 
rộng và nâng cao chất lượng phục vụ và phổ biến thông tin, phát huy tiềm 
lực của từng đơn vị thông tin, thư viện đồng thời vươn tới sử dụng các 
nguồn lực của các trung tâm thông tin, các thư viện khác ở trong và ngoài 
nước. Thực tế trên đặt ra những vấn đề mới cho công tác đào tạo cán bộ thư 
viện. 
1. Những yêu cầu mới về đào tạo 
Người cán bộ thư viện ngày nay không những phải được trang bị đầy 
đủ về tri thức chuyên môn, mà còn đòi hỏi phải được trang bị kỹ năng thực 
hành và những công cụ dựa trên công nghệ mới. Vì vậy việc đào tạo nguồn 
nhân lực cho ngành thông tin thư viện ngày nay phải hướng tới mục tiêu: 
- Tri thức (Knowledges) 
- Kỹ năng (Skills) 
- Công cụ (Tools) 
Tri thức ở đây là những kiến thức chuyên môn của ngành TT-TV. Kỹ năng ở 
đây chủ yếu là kỹ năng sử dụng máy tính để xử lý, lưu trữ, khai thác và sử 
dụng thông tin trong các hoạt động tác nghiệp, trong quản lý điều hành, cũng 
như kỹ năng sử dụng các chương trình ứng dụng đặc thù áp dụng cho ngành 
để nâng cao hiệu quả của các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn, đó cũng 
chính là công cụ của người cán bộ TT-TV ngày nay. 
Như vậy việc đưa nội dung công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo 
ngành TT-TV là một yêu cầu xuất phát từ thực tiễn khách quan, là một yếu 
tố góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, là một đòi hỏi tất yếu để công tác 
đào tạo có thể đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực 
của ngành thông tin thư viện hiện nay. 
2. Các môn công nghệ thông tin trong chương trình đào tạo 
ngành Thông tin – Thư viện ở trường Đại học Văn hóa Hà Nội 
Việc đưa công nghệ thông tin vào chương trình đào tạo ngành Thông tin – 
Thư viện ở trường Đại học Văn hóa Hà Nội được thực hiện theo ba giai 
đoạn: 
2.1. Giai đoạn khởi đầu: Dạy chương trình môn Tin học cơ sở 
Năm 1990, chiếc máy vi tính đầu tiên (Máy PC286 – FUJIKAMA với bộ 
vi xử lý Intel80286, tần số 6 MHz, bộ nhớ 42 MB) được giao cho bộ môn 
Thông tin học, khoa Thư viện để nghiên cứu và triển khai việc giảng dạy 
tin học cho các lớp trong trường. Năm 1991, bộ môn có 3 máy vi tính đã 
giảng dạy tin học. 
Chương trình giảng dạy lúc đầu gọi là Tin học cơ sở, bao gồm các nội 
dung chính: Hệ điều hành MS.DOS, chương trình tiện ích NC (Norton 
Commander) và chương trình soạn thảo văn bản tiếng Việt VNI. Về sau 
kết hợp học thêm cả chương trình soạn thảo văn bản tiếng Việt BKED. 
Những lớp học đầu tiên theo chương trình này vào năm học 1990-
1991 là TV.20, VHQC.11, BT.11 và PHS.8. Mặc dù điều kiện học tập còn 
rất khó khăn và thiếu thốn, nhưng các sinh viên học tập rất say sưa và hào 
hứng. Điều đó khẳng định việc đưa công nghệ thông tin vào chương trình 
đào tạo cử nhân văn hoá là một chủ chương đúng đắn và kịp thời. 
Nội dung môn Tin học cơ sở được đổi mới cập nhật liên tục cùng với sự 
phát triển của công nghệ phần mềm. Khi xuất hiện chương trình 
Windows, ngoài hệ điều hành MS.DOS, sinh viên còn được làm quen với 
môi trường Windows. Thay cho VNI và BKED, sinh viên được học hệ 
soạn thảo văn bản WinWord với nhiều tính năng soạn thảo văn bản ưu 
việt. Ngoài ra sinh viên còn được học học môn Bảng tính điện tử Excel. 
2.2. Giai đoạn 2: Triển khai chương trình tin học chuyên ngành. 
Chương trình đổi mới của khoa Thư viện được xây dựng vào năm 1992 
đánh dấu một bước phát triển về chất của chương trình đào tạo ngành 
Thông tin - Thư viện. 
Phương hướng và nội dung đổi mới chương trình được khoa xác định là: 
Trên cơ sở sắp xếp lại các môn học nghiệp vụ truyền thống, cần đưa vào 
chương trình một số môn học mới thuộc lĩnh vực của thông tin 
học và công nghệ thông tin, cụ thể là: 
- Các môn mới thuộc lĩnh vực thông tin học: Thông tin học đại cương, Mô 
tả nội dung tài liệu, Lưu trữ thông tin, Tìm tin và Phổ biến thông tin. 
- Các môn tin học cơ sở: Tin học văn phòng, Hệ quản trị CSDL Foxpro. 
- Các môn tin học chuyên ngành: Tin học tư liệu, Phần mềm tư liệu 
CDS/ISIS. 
- Môn bổ trợ: Toán học trong hoạt động Thông tin – Thư viện. 
Môn Tin học tư liệu: 
- Về kiến thức: Cung cấp cho sinh viên những nội dung cơ bản của tin 
học tư liệu như: các yếu tố cấu thành hệ thống thông tin tự động hoá, cấu 
trúc dữ liệu, CSDL và hệ quản tri CSDL, các đặc trưng của phần mềm tư 
liệu và phần mềm tích hợp quản trị thư viện, biên mục tự động và khổ mẫu 
biên mục đọc máy MARC. 
- Về kỹ năng: Trang bị cho sinh viên kiến thức về cấu trúc dữ liệu và khổ 
mẫu biên mục đọc máy MARC và bước đầu làm quen với biên mục tự động 
theo khổ mẫu MARC. 
Môn Phần mềm tư liệu CDS/ISIS: 
- Về kiến thức: Cung cấp cho sinh viên những kiến thức về phần mềm tư liệu 
thông qua một phần mềm cụ thể là phần mềm tư liệu CDS/ISIS (Đây là phần 
mềm quản lý vốn tài liệu của thư viện do UNESCO cung cấp, đã được đưa 
vào sử dụng ở Việt Nam từ năm 1987). 
- Về kỹ năng: Giúp cho sinh viên biết sử dụng tương đối thành thạo phần 
mềm tư liệu CDS/ISIS for Windows để xây dựng và khai khác các CSDL 
quản lý vốn tài liệu của thư viện. 
Giáo trình Tin học trong hoạt động thông tin – thư viện, của tác giả 
Đoàn Phan Tân, bao gồm hai nội dung trên (xuất bản năm 1997, tái bản 
có sửa chữa và bổ sung năm 2001), đã góp phần đáng kể giúp sinh viên 
học tập tốt các môn tin học chuyên ngành. 
Cũng cần nói thêm: nhờ sử dụng khá thành thạo WinISIS, sinh viên của 
khoa dễ dàng làm quen với phần mềm tích hợp quản trị TV như Libol, 
Ilib, trong các thao tác nhập tin, tìm tin khi di thực tập tại các thư viện có 
cài đặt những chương trình này. 
Môn Toán học trong hoạt động thông tin – thư viện 
- Về kiến thức: Trang bị cho sinh viên những kiến thức của toán học rời rạc 
và các phương pháp toán học cơ bản thường dùng trong xử lý thông tin, xử 
lý dữ liệu, số liệu, áp dụng trong thực tiễn của hoạt động thông tin - thư viện, 
đặc biệt trong điều kiện tin học hoá. 
- Về kỹ năng: Trang bị cho sinh viên khả năng sử dụng các toán tử logic 
trong tìm tin tự động hoá, phân tích hiệu quả hoat động của thư viện thông 
qua các bài toán thống kê. 
Chương trình đào tạo năm 1992 là một chương trình đổi mới toàn điện, 
đánh dấu một bước phát triển về chất trong trong sự nghiệp đào tạo của 
khoa Thư viện từ khi thành lập đến thời điểm lúc bấy giờ. Chương trình 
này không chỉ nhằm đào tạo cán bộ thư viện, mà còn đạt tới mục tiêu đào 
tạo cán bộ thư viên có khả năng làm việc tại các trung tâm thông tin tư liệu 
và có khả năng sử dụng các phương tiện của công nghệ thông tin hiện đại. 
Vì vậy từ năm 1993, tên khoa Thư viện được đổi thành khoa Thông tin – 
Thư viện. 
Chương trình đào tạo đổi mới được xây dựng từ năm 1992, tuy nhiên việc 
thực hiện chương trình chỉ được triển khai đầy đủ từ năm 1994, khi nhà 
trường được Bộ GD-ĐT trang bị cho cùng một lúc 10 máy tính PC.486 
nhãn hiệu Digital, một máy chủ và một máy in kim LQ. Một vài năm 
saunhà trường trang bị thêm cho phòng máy trên 10 máy tính nữa. Phòng 
máy đã có gần 30 máy hoạt động tốt phục vụ cho sinh viên thực hành các 
môn tin học cơ sở và tin học chuyên ngành. 
Giai đoạn ba: Hoàn thiện một bước chương trình đào tạo công nghệ 
thông tin cho ngành thông tin thư viện 
Cho đến năm 2002, chương trình đổi mới năm 1992 đã thực hiện được 10 
năm và đã đóng góp một phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng 
đào tạo cán bộ của ngành. Tuy nhiên trước yêu cầu phát triển của thực tiễn 
hiện nay, chương trình đã bộc lộ những nhược điểm: 
- Một số môn học truyền thống ít được đổi mới nội dung, cập nhật kiến 
thức. 
- Một số môn học nghiệp vụ sắp xếp chưa hợp lý, có chỗ còn thiếu, có chỗ 
lại trùng lặp. 
- Nhiều nội dung mới liên quan đến công nghệ xử lý thông tin hiện đại 
chưa được đưa vào chương trình, như: kiến thức công nghệ thông tin và 
truyền thông; mạng thông tin và khai thác thông tin trên mạng,... 
Hơn nữa, thực tiễn hoạt động thông tin thư viện vào đầu những năm 2000 
đang xuất hiện những nhân tố mới, đặc biệt là sự bùng nổ của thông tin số 
toàn cầu, sự phổ cập của máy tính cá nhân và sự có mặt của Internet ở khắp 
mọi nơi cùng với việc triển khai nhiều dự án xây dựng thư viện hiện đại ở 
các thư viện lớn như Thư viện Quốc gia, thư viện nhiều tỉnh thành và thư 
viện nhiều trường đại học theo mô hình thư viện điện tử, với việc sử dụng 
các phần mềm tích hợp quản trị thư viện như LIBOL, ILIB, VTLS. 
Rõ ràng đã đến lúc cần phải cập nhật chương trình đào tạo để đáp ứng với 
yêu cầu phát triển của thực tiễn. 
Theo quyết định số 3440/QD-BGD&DT-DH, ngày 15 tháng 8 năm 2000, 
của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT, Hội đồng chương trình ngành Thư viện do 
PGS.TS. Đoàn Phan Tân làm chủ tịch được thành lập. Hội đồng có trách 
nhiệm biên soạn Chương trình khung giáo dục đại học ngành Thư viện - 
Thông tin cho các cơ sở đào tạo trong thời gian tới. 
Từ cuối năm 2001 và trong cả năm 2002, dưới sự chỉ đạo của Vụ Đào tạo 
Bộ Văn hóa – Thông tin và Hội đồng nhóm ngành văn hoá nghệ thuật của 
Trường Đại học Văn hoá Hà Nội, Hội đồng chương trình ngành Thư viện đã 
triển khai biên soạn chương trình mới, với mục tiêu: Xây dựng chương trình 
đào tạo ngành thư viện - thông tin mang tính hệ thống, cơ bản, hiện đại, phù 
hợp với thực tiễn Việt Nam và tương thích với trình độ phát triển của khu 
vực, trong đó nhấn mạnh kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin hiện đại 
trong công tác thư viện - thông tin. 
Dưới đây là nội dung kiến thức giáo dục chuyên nghiệp trong chương trình 
mới: 
+ Kiến thức cơ sở của ngành ( 22 đvht) 
TT Môn học Số ĐVHT 
1 Thư viện học đại cương 4 ĐVHT 
2 Thông tin học đại cương 4 ĐVHT 
3 Thư mục học đại cương 4 ĐVHT 
4 Pháp chế thư viện - thông tin 2 ĐVHT 
5 Toán học trong hoạt động thư viện-thông tin 3 ĐVHT 
6 Phương pháp nghiên cứu thư viện - thông tin 2 ĐVHT 
7 Tin học tư liệu 3 ĐVHT 
+ Kiến thức ngành (55 đvht) 
TT Môn học Số ĐVHT 
1 Xây dựng và phát triển vốn tài liệu 

File đính kèm:

  • pdfnhin_lai_qua_trinh_dua_cong_nghe_thong_tin_vao_chuong_trinh.pdf